HRAC w praktyce: jak dobierać herbicydy, żeby nie „wyhodować” odporności chwastów?

Odporność chwastów na herbicydy to dziś jeden z najczęstszych powodów spadku skuteczności zabiegów w zbożach i rzepaku. Rolnicy mówią: „kiedyś działało, teraz nie bierze” – i bardzo często winny nie jest sam preparat, tylko powtarzanie tego samego mechanizmu działania sezon po sezonie.

Właśnie po to powstała klasyfikacja HRAC (Herbicide Resistance Action Committee) – międzynarodowy system, który porządkuje herbicydy według mechanizmu działania w roślinie. Jej cel jest prosty: zrozumieć i ograniczyć narastanie odporności chwastów, a tym samym utrzymać skuteczność ochrony na lata.

Klasyfikacja HRAC – co to jest i po co rolnikowi?

HRAC dzieli herbicydy na grupy na podstawie tego, jaką „część” fizjologii rośliny blokują (czyli mechanizmu działania, ang. mode of action). W praktyce ułatwia to:

• rotację substancji aktywnych i mechanizmów działania,
• planowanie programów odchwaszczania (zabiegi jesienne i wiosenne),
• ograniczanie ryzyka odporności krzyżowej i wielokrotnej,
• świadome dobieranie mieszanin i następstw zabiegów.

Nowy i stary podział HRAC

W wielu aktualnych materiałach spotkasz nowy podział HRAC (oznaczenia numeryczne). W starszych publikacjach wciąż może pojawiać się podział literowy. Niezależnie od formy zapisu, idea jest ta sama: nie powtarzać bez końca tego samego mechanizmu działania.

Dlaczego odporność chwastów narasta?

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy w technologii uprawy:

• rok w rok stosujemy herbicydy z tej samej grupy HRAC,
• opieramy ochronę na „jednym filarze” (jeden mechanizm działania),
• poprawiamy zabieg tym samym mechanizmem, bo „coś zostało”,
• działamy rutynowo, zamiast dobierać rozwiązanie pod dominujące chwasty.

Efekt? Selekcjonujemy biotypy, które przeżywają – i z czasem zabieg przestaje działać.

3 rodzaje odporności chwastów na herbicydy (najprościej)

1) Odporność prosta

Biotyp wykazuje odporność na jedną substancję aktywną z danej grupy chemicznej w obrębie tego samego mechanizmu działania.
Przykład z praktyki: w zwalczaniu miotły zbożowej mogą pojawić się biotypy odporne na fenoksaprop-P-etylu, a jednocześnie wciąż wrażliwe na pinoksaden – mimo że obie substancje należą do tego samego mechanizmu działania.

Jak rolnicy to opisują: „Jedno zadziałało, drugie z tej samej półki już nie.”

2) Odporność krzyżowa

To odporność na co najmniej dwie substancje aktywne w obrębie tego samego mechanizmu działania.
Przykładowo: gdy substancje z jednej grupy (np. HRAC 1) przestają działać, ale herbicyd z innego mechanizmu (np. HRAC 2) nadal wykazuje skuteczność.

Jak rolnicy to widzą w polu: „Poprawka inną substancją zadziałała, ale tylko dlatego, że była z innej grupy HRAC.”

3) Odporność wielokrotna (najgroźniejsza)

Chwast jest odporny na więcej niż jeden mechanizm działania. To najbardziej niebezpieczny scenariusz, bo dramatycznie ogranicza liczbę skutecznych rozwiązań.
W praktyce może oznaczać jednoczesną odporność na substancje z HRAC 1 oraz na substancje z HRAC 2.

Dlaczego jest tak groźna? Bo nawet „zmiana preparatu” nie pomaga, jeśli nadal trafiamy w mechanizmy, na które chwast już się uodpornił.

Jak stosować HRAC w praktyce? (checklista rolnika)

Jeśli chcesz realnie ograniczać odporność chwastów na herbicydy:

• Rotuj mechanizmy działania (grupy HRAC) – nie tylko nazwy handlowe.
• Nie powtarzaj tego samego HRAC w poprawkach, jeśli pierwszy zabieg zawiódł.
• Stosuj programy, a nie pojedyncze „strzały” (jesień + wiosna z innymi mechanizmami).
• Dobieraj zabieg do dominujących chwastów (miotła zbożowa, wyczyniec, przytulia, chaber, rumiany itp.).
• Ogranicz „kompensowanie” technologii tym samym mechanizmem – to najszybsza droga do odporności.
• Pamiętaj: odporność to nie teoria. To problem, który najczęściej wychodzi w praktyce dopiero wtedy, gdy koszty poprawki rosną.

PodsumowanieSystem HRAC powstał po to, aby przeciwdziałać powstawaniu odporności chwastów na herbicydy. Klasyfikuje herbicydy według mechanizmu ich działania w roślinie i pomaga układać ochronę tak, by nie opierać całej technologii na tych samych mechanizmach działania. To właśnie powtarzalność mechanizmu – a nie sama substancja – najczęściej przyspiesza powstawanie odporności, w tym odporności krzyżowej i wielokrotnej.